Bavi se vazduhoplovstvom
 
 
Bavi se vazduhoplovstvom
 
 

Na početak Na početak

SPORTSKO VAZDUHOPLOVSTVO

Pored  razvijene vojne avijatike i stvaranja vlastite avioindustrije, kakvu je u to vreme imalo malo država u svetu (pored “ Ikarusa”  u Beogradu je osnovana Prva srpska fabrika aeroplana “Živojin Rogožarski” (21.4.1923.g.), a u Zemunu Fabrika aeroplana i hidroplana “Zmaj” (1927.g.),  moralo je da se razvije i civilno, a uporedo sa njim i sportsko vazduhoplovstvo.   (Foto CD)

22. oktobra 1921. godine, po završetku I Svetskog rata i povratku sa Solunskog fronta, grupa rezervnih avijatičara nastanjenih u Beogradu, odlučila je na sasatanku kod «Belog Orla» da osnuje «Srpski aero-klub» po ugledu na francuski Aero-klub. Na ovom istorijskom sastanku za počasnog predsednika je izabran Dr. Rudolf Arčibald Rajs, za predsednika Matija Hođera, a za sekretara Sava Simić.

14. maja 1922.g. održana je prva redovna Skupština na kojoj je promenjeno ime kluba u «Aero klub Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca» . Doneta su nova klubska pravila i izabran prvi Upravni i Nadzorni odbor. Za predsednika je ponovo izabran Matija Hođera, za podpredsednika Tadija Sondermajer, a za sekretara Milan Ivanović. Aero klub je nastavio da radi i da se razvija uz apel za  pomoć, na koji su se odazvali tadašnji ministar unutrašnjih dela, vojni ministtar i ministar prosvete.

“Negovo Veličanstvo Kralj Aleksandar blagovoleo je 21.oktobra 1923. god. odobriti da se  Njeg. Kr.Vis. Nasledniik prestola Petar primi za pokrovitelja Aero-kluba (akt Maršalata Dvora Br. 2779/23). To je bio presudan i srećan momenat za dalji razvoj i rad Aero-kluba, piše Sava J. Mikić u “Istoriji Jugoslovenskog vazduhoplovstva”. Aero-klub osniva svoje odbore po celoj Kraljevini, pa se tako, medju prvima, 1923. godine, osnivaju Mesni odbor u Novom Sadu i Mesni odbor u Subotici.
11. marta 1928. Mesni odbor u Novom Sadu prerasta u Oblasni odbor, zadužen za Srem, Bačku i deo Slavonije, čiji je naslednik Vazduhoplovni savez Vojvodine.
1932. godine Savet Grada Novog Sada donosi rešenje da se trkalište Isailovo može koristiti besplatno za “sletilište” i na istom podći privremeni hangar za potrebe Oblasnog odbora u Novom Sadu. Tu je 1935. godine svečano “kršten” novoizgradjeni avion-trosed “Fizir Valter FT-1” a zatim i mali avion nazvan “Nebeska vaš“ napravljen u samogradnji. Oblasni odbor se ubrzano razvija i proširuje pa 1939.g. ima 1.578 članova. Te godine je obavljeno krštenje 6, a sledeće, 1940. godine, u prisustvu predsednika Kraljevske vlade, gospodina Cvetkovića, ministara, Bana Dunavske banovine i Komandanta vazduhoplovstva, kršteno je još 7 novih jedrilica. “Ova jedriličarska svečanost, pisala su “Naša krila”, pretvorena je u veliku, omladinsku, nacionalnu manifestaciju, kojom se prilikom moglo videti sa koliko mnogo ljubavi naša omladina prati  vazduhoplovstvo.” U to vreme Novi sad je bio središte jugoslovenske avijatike, pa je bilo sasvim normalno da se tu, pored motornih pilota, padobranaca i maketara, pojave i jedriličari. Pioniri  jedriličarstva, bila su šestorica mladih Novosadjana, koji su radili u Prvom vazduhoplovnom puku na vojnom aerodromu “Jugovićevo”: Rastko Šilić, Borivoje Gagić, Aleksandar Mudrinski, Kajica Ninkov, Žarko Sabljar i Vasa Lučić. Po uzoru na beogradsku grupu “Deveti”, formirali su svoju jedriličarsku grupu i nazvali je “Orao”. Pošto nisu imali para da kupe gotovu jedrilicu, a kako im modelarstvo nije bilo strano, prihvatili su se posla da jedrilicu naprave sami.
Nabavili su planove od vlasnika firme “Aero Ivko”, Bore Ivkovića, naručili materijal iz Fabrike aviona “Ikarus” za samo 10% vrednosti gotove jedrilice i tako jednu po jednu, napravili 6 novih jedrilica! Prvi let je izveden 6. septembra 1938. godine na periferiji Novog Sada, preko starog kanala, na livadi zvanoj “Širine”. Taj let je uspešno izveo Aleksandar Mudrinski, a potom je leteo i Rastko Šilić, obojica vojni piloti. Okupljena deca i znatiželjna publika bili su oduševljeni ovim letovima, pa je obuka te godine, trajala sve do kraja oktobra.  
Posle II Svetskog rata, krajem 1945. godine, Sredoje Pajić, Borivoje Gagić, Svetolik Mesarović, Miša Kaćanski, Jovan Milić i Borivoj Midić i drugi  zaljubljenici sportskog vazduhoplovstva obnavljaju Aeroklub “Novi Sad” i rad njegovih sekcija. Organizuju se ogranci po školama, regrutuju novi članovi sa kojima rade nastavnici osposobljeni na kursevima u Saveznom letačkom cenrtu u Vršcu.
Na Sajlovu (nekadašnjem vojnom aerodromu Isailovo, potom konjskom trkalištu a onda sportskom aerodromu)  obezbeđen je letački park, pa se ubrzo formira grupa jedriličara pod vodjstom nastavnika Borivoja Gagića. Tu su: Josip Zupanc,Đorđe Milanović, Voja Erdevik, Sava Dotlić, Gavra Vernački, Isidor Vrsajkov, Duško Petrović, Đorđe Ivačković, Dušan Medenica, Stevan Knežević, Dragomir Kucurski, Hugo Rot i Milan Todorović. Modelari dobijaju radionicu u staroj zgradi Matice Srpske, na trgu Slobode, a među njima se istiću Aca Đorđević, Bora Carević, braća Oto i Vili Dreher i drugi.
Početkom pedesetih godina prošlog veka u novonastaloj političkoj situaciji, uslovima Rezolucije Informbiroa i sveobuhvatne blokade Jugoslavije, utvrdjena je i nova strategija odbrane. Osnivaju se vazduhoplovni centri, koji sa aeroklubovima dobijaju značajno mesto u sistemu odbrane zemlje. Zahvaljujući novom Vazduhoplovnom centru u Novom Sadu, doneta je odluka da se u okolini Grada, kod čenejskih salaša, napravi nov aerodrom. Shvatajući značaj sportskog vazduhoplovstva i vazduhoplovaca koji su kasnije odlazili na služenje u jedinice ratnog vazduhoplovstva, s velikim znanjem stečenim u svojim aeroklubovima, sve više se ulaže u razvoj sportskog vazduhoplovstva. Tako nastaju aeroklubovi u mnogim vojvodjanskim mestima.
Neophodna letačka sredstva, gorivo i drugu »logističku« podršku daju JNA, Teritorna odbrana,  SOFK-a i lokalne uprave. Bilo je to vreme ponovnog procvata sportskog vazduhoplovstva i omasovljenja članstva. Tako danas, u Vazduhoplovnom savezu Vojvodine imamo aeroklubove u: Novom Sadu, Sremskoj Mitrovici, Subotici, Kikindi, Zrenjaninu, Somboru, Staroj Pazovi, Novoj Pazovi, Pančevu, Vršcu, Vojki, Adi, Rumi, Titelu, Banatskom Karlovcu, Bečeju, Novom Bečeju, Bačkoj Palanci, Beloj Crkvi, Senti, Vrbasu, Bajši, Kanjiži i drugim mestima.
Jedan od tih, naših aeroklubova, AK “Nova Pazova” odigrao je značajnu ulogu u očuvanju naših borbenih aviona u vreme bombardovanja zemlje od strane NATO avijacije 1999. godine. Naime, po ideji pilota-lovca ratnog vazduhoplovstva, grupa tehničara i radnika fabrike “Lifam” uz pomoć vazduhoplovnih modelara Aerokluba “Nova Pazova” napravila je makete-kopije naših aviona MIG-29, u prirodnoj veličini. Makete su postavljene po pisti i drugim mestima gde ih je NATO avijacija nemilice uništavala, misleći da su pravi.
 
mig_29_maketa
 

Tako je spaseno preostalih 16 borbenih aviona, dok je naša protivavionska odbrana uništila 36 agresorskih aviona (medju njima i čudo savremene tehnike, “nevidljivi” lovac-bombarder F-117), 42 krstareće rakete, 9 bespilotnih letilica i 2 helikoptera. Tako se ponovo potvrdilo da se isplati ulaganje u sportsko vazduhoplovstvo jer ono, pored svoje sportske, obrazovno-tehničke i promotivne uloge, može da pomogne i da svoj doprinos i u odbrani zemlje.

 
f_117_budjanovci
 

U Vojvodini su organizovana mnogobrojna domaća i međunarodna takmičenja, pokrajinska, republička i državna prvenstva, kao i ona najveća, evropska i svetska. Tako je još 1970. godine u Vršcu organizovano, prvo nezvanično, a 1972. i zvanično Svetsko prvenstvo u raketnom modelarstvu. Iste godine, u Vršcu je održano i Svetsko prvenstvo u vazduhoplovnom jedriličarstvu. 1986.g. u Subotici je održano Evropsko prvenstvo jedriličara, za žene, a 1990. i 1991. godine u Zrenjaninu  (na livadi kraj Aradca) Evropsko i Svetsko prvenstvo vazduhoplovnih modelara u kategoriji slobodan let. I najzad, u septembru 2003. godine u Sremskoj Mitrovici je održano 9. Evropsko prvenstvo raketnih modelara za seniore i juniore.

Sportisti aeroklubova Vazduhoplovnog saveza Vojvodine osvajači su mnogobrojnih pehara i medalja, kako na ovim, tako i na drugim domaćim i međunarodnim prvenstvima i takmičenjima.
Pored organizovanja mnogobrojnih takmičenja, aeromitinga, obuka i trenaža, u Vazduhoplovnom savezu Vojvodine posebna pažnja se posvećuje popularizaciji vazduhoplovnog sporta i edukacini najmlađih zaljubljenika plavih visina. Tako je u proteklom periodu velika pažnja poklanjana radu sa školskom populacijom u oblasti raketnog i vazduhoplovnog modelarstva, organizovanju i sprovođenju konkursa za najbolji literarni i likovni rad na temu vazduhoplovstva pod nazivom “Ikarovo pero” i “Selenitska paleta”, u saradnji sa aeroklubovima, granskim savezima, pokrajinskim organizacijama i organima.

Za ovakav rad i vrhunske rezultate koje su postigli sportisti i sportski radnici VSV i njegovih aeroklubova - članica, Vazduhoplovni savez Vojvodine je 2004. godine dobio zasluženo, visoko priznanje, nagradu Medjunarodne vazduhoplovne federacije,  “Počasnu grupnu diplomu FAI”,  za izuzetan doprinos razvoju i popularizaciji vazduhoplovnog sporta kod nas.

Društveni značaj vazduhoplovnog sporta je veliki. Sve razvijene zemlje u svetu imaju razvijen vazduhoplovni sport (motorno letenje, jedriličarstvo, zmajarstvo, padobranstvo, paraglajding, akrobatsko letenje, letenje na ultra-lakim vazduhoplovima, balonarstvo, raketno i vazduhoplovno modelarstvo). Rad u modelarskoj radionici omogućava razvoj motoričkih sposobnosti dece i omladine, a ima i socijalno-vaspitni karakter. Tu se stiču prva znanja o aerodinamici, zakonima fizike i termodinamike, upoznaju se klasični (papir, drvo, metal, guma) i savremeni materijali (staklena vuna, poliestarske smole, kevlar, ugljenična vlakna i drugo). Na taj način razvija se tehnička kultura, stiču radne navike, pa se veliki broj mladih ljudi opredeljuje za nastavak školovanja u visokim školama gde stiču diplome nekog od tehničkih fakulteta. Pored toga, ne retko, sportski piloti, jedriličari i ULV piloti, nastavljaju školovanje i svoju karijeru kao piloti i kapetani u nekoj od domaćih ili stranih aviokompanija ili letenjem u poljoprivredi. Služeći vojni rok u vazduhoplovnim snagama, ovi mladi ljudi postaju pripadnici aktivnog ili rezervnog sastava vazduhoplovno-tehničkih jedinica Vojske Srbije.

Pripremio:
                                                                                        Željko Vuletić, sekretar VSV
 
 
 
     
       
Copyright © 2008 - Redesign 2010 - All rights reserved Vazduhoplovni Savez Vojvodine & A.M.A. Lalicic